Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς

Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς

Βασιλεύς και μάρτυς που θυσιάστηκε για το έθνος του

Μπορούσε να φύγει και να σώσει τη ζωή του, όμως γνώριζε ότι η Γεωργία που άφηνε πίσω του θα το πλήρωνε με αίμα. Γι' αυτό ο Δημήτριος διάλεξε τον δρόμο του θανάτου και πρόσφερε τη ζωή του για το έθνος του. Όταν έπεσε το ξίφος, τελείωσε η ζωή του βασιλιά, γεννήθηκε όμως ένα όνομα που οι αιώνες δεν μπορούσαν πια να σβήσουν: ο Αυτοθυσιασθείς. Γιατί κάποτε η μεγαλύτερη νίκη ενός βασιλιά δεν γράφεται στη μάχη, αλλά στη ζωή που δόθηκε για τον λαό του.

Μνήμη
12 (25) Μαρτίου

Ο άγιος βασιλεύς Δημήτριος Β΄ ο Αυτοθυσιασθείς είναι ένας από τους εξέχοντες βασιλείς της ιστορίας της Γεωργίας και άγιος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας. Η ζωή του συνέπεσε με μία από τις δυσκολότερες περιόδους της Γεωργίας του 13ου αιώνα, όταν η χώρα βρισκόταν υπό την κυριαρχία των Μογγόλων και οι Γεωργιανοί βασιλείς ήταν αναγκασμένοι να κυβερνούν το κράτος σε δύσκολες πολιτικές συνθήκες. Το όνομα του Δημητρίου έμεινε για πάντα στην ιστορία της Γεωργίας όχι μόνο ως όνομα βασιλιά και στρατηγού, αλλά ως όνομα ηγεμόνα που τελικά έδωσε την ίδια του τη ζωή για να σώσει το έθνος του.

Ο Δημήτριος Β΄ γεννήθηκε το 1259. Ήταν γιος του βασιλιά της Γεωργίας Δαβίδ Ζ΄ Ουλού και της βασίλισσας Γκβάντσα, και δισέγγονος της αγίας βασίλισσας Ταμάρας. Η παιδική του ηλικία σημαδεύτηκε από την αρχή από βαριές δοκιμασίες. Ο Δημήτριος ήταν ακόμη μικρό παιδί όταν οι Μογγόλοι θανάτωσαν τη μητέρα του, τη βασίλισσα Γκβάντσα. Λίγα χρόνια αργότερα, σε ηλικία περίπου δέκα ετών, έχασε και τον πατέρα του.

Ο μελλοντικός βασιλιάς μεγάλωσε από παιδί σε μια εποχή κατά την οποία η πολιτική ανεξαρτησία της Γεωργίας ήταν πολύ περιορισμένη. Το μογγολικό κράτος των Ιλχανιδών απαιτούσε από τους βασιλείς της Γεωργίας υποταγή, φόρο υποτελείας και συμμετοχή στις στρατιωτικές εκστρατείες. Σε τέτοιες συνθήκες η βασιλεία δεν ήταν μόνο τιμή και εξουσία, αλλά διαρκής πολιτικός κίνδυνος και βαριά ευθύνη.

Μετά τον θάνατο του Δαβίδ Ζ΄ Ουλού, ο νεαρός Δημήτριος παρουσιάστηκε στην αυλή του Μογγόλου χάνου για να επικυρωθεί ως βασιλιάς. Γύρω στο 1270 ο Δημήτριος Β΄ ανέβηκε στον θρόνο της Γεωργίας. Δίπλα στον βασιλιά, που ήταν ακόμη έφηβος, μεγάλη πολιτική επιρροή είχε ο Σαντούν Μανκαμπερντέλι, ισχυρός φεουδάρχης προσκείμενος στη μογγολική αυλή.

Όταν επέστρεψε στη Γεωργία, ο Δημήτριος χρίστηκε βασιλιάς κατά την εκκλησιαστική τάξη. Του έλαχε μια χώρα σε δύσκολη κατάσταση: πληθυσμός εξασθενημένος από πολυετείς πολέμους και από τους μογγολικούς φόρους, ερημωμένοι τόποι και ένα κράτος που έπρεπε να υπερασπίζεται τα συμφέροντά του υπό τη διαρκή πίεση των πανίσχυρων Ιλχανιδών.

Παρά το νεαρό της ηλικίας του, ο Δημήτριος προσπαθούσε να βελτιώσει την κατάσταση της χώρας. Η εκκλησιαστική παράδοση και τα γεωργιανά χρονικά τονίζουν ιδιαίτερα την ευσπλαχνία του και την αγάπη του για τους φτωχούς. Ο βασιλιάς συνήθιζε να βγαίνει κρυφά τη νύχτα στην πόλη, για να επισκέπτεται τους απόρους, τα ορφανά και τους κατάκοιτους και να τους δίνει ελεημοσύνη με το ίδιο του το χέρι.

Ο Δημήτριος φρόντιζε επίσης για τις εκκλησίες και τα μοναστήρια, έχτιζε και ανακαίνιζε ναούς και οχύρωνε τα φρούρια που ήταν σημαντικά για τη χώρα. Με το όνομά του συνδέεται ιδιαίτερα ο ναός της Θεοτόκου του Μετέχι στην Τιφλίδα. Ο βασιλιάς ανέπτυξε ένα μοναστήρι στον χώρο του βασιλικού ανακτόρου του Ισάνι, του δώρισε κτήματα και φρόντισε να δημιουργηθούν οι αναγκαίες συνθήκες για τους μοναχούς.

Η βασιλεία όμως του Δημητρίου δεν μπορούσε να είναι ειρηνική. Ως βασιλιάς εξαρτημένος από τους Μογγόλους Ιλχανίδες, ήταν υποχρεωμένος να συμμετέχει με τον γεωργιανό στρατό στις εκστρατείες τους. Οι Γεωργιανοί πολέμησαν σε διάφορα μέτωπα της Εγγύς Ανατολής, μεταξύ άλλων στις σκληρές μάχες εναντίον των Μαμελούκων της Αιγύπτου.

Ο ίδιος ο Δημήτριος συμμετείχε σε αυτές τις εκστρατείες, και οι πηγές σημειώνουν τη μεγάλη του ανδρεία. Η συμμετοχή όμως των Γεωργιανών σε ξένους πολέμους είχε βαρύ τίμημα: χιλιάδες πολεμιστές χάνονταν, και η ήδη εξασθενημένη Γεωργία έχανε ακόμη περισσότερους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους.

Η ζωή του Δημητρίου δεν αποτελούνταν μόνο από νίκες και αρετές. Η εκκλησιαστική παράδοση της Γεωργίας δεν κρύβει ούτε την πνευματική πτώση που υπήρξε στη ζωή του. Σε δύσκολο πολιτικό περιβάλλον ο βασιλιάς σύναψε περισσότερους από έναν γάμους. Ένας από αυτούς οφειλόταν στις πολιτικές σχέσεις με τον κύκλο των Μογγόλων αρχόντων, ενώ αργότερα ο Δημήτριος αγάπησε τη Νατέλα, θυγατέρα του Μπέκα Τζακέλι, και την πήρε σύζυγο. Από τη Νατέλα γεννήθηκε ο μελλοντικός μεγάλος Γεωργιανός βασιλιάς Γεώργιος Ε΄ ο Λαμπρός.

Οι αντικανονικοί γάμοι του βασιλιά έγιναν αιτία αυστηρού ελέγχου από την Εκκλησία. Τον έλεγξαν Γεωργιανοί κληρικοί, ανάμεσά τους ο καθολικός Νικόλαος και ο όσιος Βασίλειος, που είχε έλθει στη Γεωργία από το Άγιον Όρος. Η εκκλησιαστική διήγηση παρουσιάζει τα γεγονότα αυτά ως σημαντική πνευματική δοκιμασία στη ζωή του Δημητρίου.

Έτσι η ζωή του Αγίου Δημητρίου γίνεται ιδιαίτερα ανθρώπινη και βαθιά. Η Εκκλησία δεν μας τον παρουσιάζει ως άνθρωπο που δεν αμάρτησε ποτέ. Στο τέλος όμως της ζωής του, ακριβώς η συνειδητή θυσία της ζωής του, η αγάπη για το έθνος του και η χριστιανική ετοιμότητα ενώπιον του θανάτου έγιναν το ύψιστο κατόρθωμα, που καθιέρωσε για πάντα το όνομά του στην ιστορία της Εκκλησίας της Γεωργίας.

Στα τέλη του 13ου αιώνα άρχισε στο κράτος των Ιλχανιδών σκληρός πολιτικός αγώνας. Μετά τον θάνατο του χάνου Αμπακά, στη διαμάχη για την εξουσία επικράτησε τελικά ο χάνος Αργκούν. Ένα από τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στην αυλή του ήταν ο βεζίρης Μπουγά, με τον οποίο ο Δημήτριος συνδεόταν με συγγενικούς και πολιτικούς δεσμούς.

Το 1288 αποκαλύφθηκε συνωμοσία εναντίον του Αργκούν. Ο Μπουγά κατηγορήθηκε για συνωμοσία και θανατώθηκε. Οι συγγενείς και οι πολιτικοί του σύμμαχοι βρέθηκαν επίσης υπό διωγμό. Ο Δημήτριος, ως πρόσωπο προσκείμενο στον Μπουγά, κλήθηκε στην αυλή του χάνου.

Ο βασιλιάς γνώριζε καλά τι μπορούσε να σημαίνει αυτή η διαταγή. Είχε μπροστά του μια επιλογή: να φύγει και να καταφύγει στους απρόσιτους τόπους του Μτιουλέτι, ή να παρουσιαστεί ενώπιον του χάνου και να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του.

Ο Δημήτριος συγκάλεσε τον καθολικό, τους επισκόπους, τους πατέρες των μονών και τα μέλη του βασιλικού συμβουλίου. Οι άρχοντες τον συμβούλευαν να μην πάει στην ορδή και να καταφύγει σε ασφαλές μέρος. Υπήρχε και η δυνατότητα ένοπλης αντίστασης και οχύρωσης στα βουνά.

Ο βασιλιάς όμως διάλεξε άλλον δρόμο.

Γνώριζε ότι, αν δεν υπάκουε, η οργή των Μογγόλων θα ξεσπούσε πάνω στον απλό λαό. Πόλεις και χωριά μπορούσαν να λεηλατηθούν, εκκλησίες να καταστραφούν και αναρίθμητοι αθώοι άνθρωποι να χαθούν.

Τότε ακριβώς ο Δημήτριος έδειξε την αρετή που του χάρισε αιώνιο όνομα: την αυτοθυσία.

Ο βασιλιάς δήλωσε ότι δεν μπορούσε να διαλέξει τη σωτηρία της δικής του ζωής, αν εξαιτίας αυτού επρόκειτο να χαθεί ο λαός του. Η ουσία της απόφασής του εκφράστηκε σε μία μόνο φράση:

«Εγώ θα θέσω την ψυχή μου υπέρ του έθνους μου».

Η απόφαση αυτή ήταν η συνειδητή επιλογή της χριστιανικής θυσίας. Ο Δημήτριος γνώριζε ότι η μετάβαση στον χάνο μπορούσε να καταλήξει στον θάνατο, αποφάσισε όμως να προσφέρει τον εαυτό του, για να προφυλάξει τη Γεωργία από νέα λεηλασία και αιματοχυσία.

Ο καθολικός Αβραάμ είδε στην απόφαση του βασιλιά την ύψιστη έκφραση της ευαγγελικής αγάπης: της αγάπης εκείνου που θέτει τη ζωή του υπέρ του πλησίον.

Ο Δημήτριος αναχώρησε για την ορδή. Τον συνόδευαν ο καθολικός Αβραάμ, ο ιερέας Μωυσής, ο γιος του Δαβίδ και Γεωργιανοί άρχοντες. Στον δρόμο συνέλαβαν τον βασιλιά, του αφαίρεσαν την περιουσία, του έδεσαν τα χέρια και τον παρουσίασαν στον χάνο σαν δεσμώτη.

Στην ανάκριση δεν βρέθηκε απόδειξη για άμεση συμμετοχή του Δημητρίου στη συνωμοσία. Παρ' όλα αυτά, σημαντικό ρόλο εναντίον του έπαιξε ο Χουτλού-Μπουγά, γιος του Σαντούν Μανκαμπερντέλι, ο οποίος πρότεινε στον χάνο τη δυνατότητα να τοποθετηθεί άλλος βασιλιάς στη θέση του Δημητρίου.

Τελικά αποφασίστηκε ο θάνατος του Δημητρίου.

Οι Γεωργιανοί άρχοντες πρότειναν στον φυλακισμένο βασιλιά ακόμη και να δραπετεύσει. Είχε ακόμη τη δυνατότητα να σώσει τη ζωή του, όμως ο Δημήτριος αρνήθηκε για δεύτερη φορά. Ήταν βέβαιος ότι, αν δραπέτευε, η εκδίκηση θα έπεφτε ξανά πάνω σε αθώους ανθρώπους.

Έτσι η αυτοθυσία του δεν υπήρξε απόφαση μιας στιγμής. Διάλεξε συνειδητά αυτόν τον δρόμο και δεν άλλαξε την απόφασή του ούτε όταν ο θάνατος στεκόταν ήδη μπροστά του.

Ο άγιος βασιλεύς δέχθηκε τη θανατική καταδίκη με χριστιανική γαλήνη. Κατά την παράδοση, παρηγόρησε τους Γεωργιανούς που ήλθαν κοντά του και ζήτησε μάλιστα να προστατεύσει τον ανήλικο γιο του, τον Δαβίδ, ο Χουτλού-Μπουγά, ο άνθρωπος του οποίου οι ενέργειες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην καταδίκη του.

Πριν από τον θάνατό του ο Δημήτριος προσευχήθηκε, έλαβε τη Θεία Κοινωνία και παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό.

Στις 12 Μαρτίου 1289 ο άγιος βασιλεύς Δημήτριος Β΄ ο Αυτοθυσιασθείς αποκεφαλίστηκε. Ήταν περίπου τριάντα ετών. Η γεωργιανή εκκλησιαστική παράδοση διηγείται ότι την ώρα του μαρτυρίου του ο ήλιος σκοτείνιασε και έπεσε ξαφνικό σκοτάδι, που τρόμαξε πολύ τους παρόντες.

Στην αρχή το σώμα του βασιλιά φρουρούνταν. Αργότερα ο καθολικός Αβραάμ και ο ιερέας Μωυσής εξαγόρασαν κρυφά το άγιο σώμα του και, με τη βοήθεια των Γεωργιανών, το μετέφεραν στην πατρίδα.

Ο Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς ενταφιάστηκε στη Μτσχέτα, στον καθεδρικό ναό του Σβετιτσχοβέλι, στον τόπο ανάπαυσης των βασιλικών προγόνων του.

Μετά τον θάνατό του ο γεωργιανός λαός κράτησε στη μνήμη του με ιδιαίτερη αγάπη την τελευταία απόφαση του βασιλιά. Ο Δημήτριος Β΄ πέρασε στην ιστορία με το όνομα «ο Αυτοθυσιασθείς»: ο βασιλιάς που πρόσφερε τον εαυτό του και τη ζωή του για το έθνος του.

Η προσωνυμία αυτή δεν δηλώνει μόνο έναν ηρωικό θάνατο. Στην περίπτωσή του η λέξη «Αυτοθυσιασθείς» εκφράζει μια συνειδητή θυσία: την παραχώρηση της ίδιας της ζωής για τη σωτηρία των άλλων. Γι' αυτό η ιστορία του Δημητρίου αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα παραδείγματα της γεωργιανής χριστιανικής βασιλείας.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Γεωργίας κατέταξε τον Δημήτριο Β΄ στους αγίους και τον τιμά ως άγιο μάρτυρα βασιλέα Δημήτριο τον Αυτοθυσιασθέντα. Στο κέντρο της αγιότητάς του βρίσκεται το ιδεώδες της χριστιανικής αγάπης, κατά το οποίο η μεγαλύτερη αγάπη του ανθρώπου είναι να δώσει τη ζωή του για τον πλησίον.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Γεωργίας τιμά τη μνήμη του αγίου βασιλέως Δημητρίου του Αυτοθυσιασθέντος στις 12 Μαρτίου (25 Μαρτίου), κατά το παλαιό και το νέο ημερολόγιο.

Σήμερα το όνομα του Δημητρίου του Αυτοθυσιασθέντος συνδέεται για τη Γεωργία ταυτόχρονα με τη βασιλεία, την ανθρώπινη αδυναμία, τη μετάνοια, την ευθύνη και την τελική θυσία. Η ζωή του μας θυμίζει ότι η αγιότητα δεν σημαίνει πάντοτε αναμάρτητη ζωή: στη χριστιανική παράδοση αποφασιστική μπορεί να γίνει η τελική επιλογή του ανθρώπου, η μετάνοια και η ετοιμότητα να προσφέρει τον εαυτό του από αγάπη για τους άλλους.

Ο Δημήτριος μπορούσε να φύγει. Μπορούσε να σώσει τη ζωή του και να ετοιμαστεί για αγώνα. Γνώριζε όμως ότι το τίμημα μπορούσε να είναι η ζωή των υπηκόων του. Γι' αυτό ο νεαρός βασιλιάς διάλεξε για θυσία τον εαυτό του και όχι το έθνος του.

Αυτή ακριβώς η επιλογή τού έδωσε το όνομα που, οκτώ αιώνες αργότερα, ζει ακόμη στη γεωργιανή ιστορική και εκκλησιαστική μνήμη: ο άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς.

Ύμνοι του αγίου βασιλέως Δημητρίου του Αυτοθυσιασθέντος

🎵 Απολυτίκιο (ήχος Δ΄)

სამეფოისა გვირგვინისა დამტევებელმან აღირჩიე სიკუდილი და დასთხიე რაი სისხლი შენი ხსნისათვის ერისა შენისა, ღმრთისა მიერ მოიღე წარუვალი გვირგვინი დიდებისაი, წმიდაო მოწამეო დემეტრე, და მეოხ ხარ ჩუენთვის მისა მიმართ, რაითა მოგვიტევოს შეცოდებანი ჩუენნი, და გვიხსნნეს ყოვლისაგან ბოროტისა.

🎵 Κοντάκιο (ήχος Β΄)

ასპარეზი სიმხნისაი და მოსაგებელი უხრწნელისა ძლევისაი განიმზადა რაი შენთვის საღმრთოითა წინა-განგებითა, არა შეძრწუნდი შიშისაგან სიკუდილისა და შეურაცხ-ყავ რაი საწუთოი იგი დიდებაი, ძეებრივი გულმხურვალებითა დასდევ თავი შენი მამულისათვის და ერისა, რომლითა მიხვედ უკუდავებად, წმიდაო მეფეო დემეტრე, და განაბრწყინე ეკლესიაი ქართუელთაი.

Φωτογραφίες

Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 1Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 2Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 3Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 4Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 5Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 6Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 7Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 8Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 9Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 10Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 11Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 12Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 13Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 14Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 15Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 16Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 17Άγιος βασιλεύς Δημήτριος ο Αυτοθυσιασθείς · φωτογραφία 18